อายุเท่าไหร่แปลงเพศได้? พร้อมทราบกฎหมายและข้อบังคับในประเทศไทยแบบละเอียดก่อนแปลงเพศ

อายุเท่าไหร่แปลงเพศได้? คำถามสำคัญที่สาวข้ามเพศหลายคนอยากรู้

 

การแปลงเพศจากชายเป็นหญิงในยุคปัจจุบันนี้เป็นเรื่องที่ได้รับการยอมรับ และยังเป็นความฝันที่แพร่หลายของสาวข้ามเพศมากขึ้น เมื่อสังคมไทยในตอนนี้มีการเปิดกว้างมากขึ้น และยังเปิดรับต่อความหลากหลายทางเพศอย่างทั่วถึง

ไม่เพียงเท่านั้นคนรุ่นใหม่ก็ยังมีโอกาสในการเรียนรู้ ทำความเข้าใจ และตระหนักถึงอัตลักษณ์ทางเพศของตนเองได้มากขึ้นตั้งแต่อายุยังไม่มาก จึงทำให้สามารถมองเห็นตัวตนเข้าใจ รู้ถึงความต้องการ และวางเป้าหมายในการใช้ชีวิตได้เร็วกว่าสาวข้ามเพศเมื่อหลายปีก่อน ที่เป็นยุดที่ต้องต่อสู้เพื่อการเท่าเทียมทางเพศ 

จึงทำให้มีความต้องการที่จะเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศให้เร็วที่สุดเพื่อให้ร่างกายสอดคล้องกับเพศสภาพที่ตนเองรู้สึกว่าเป็น

จากที่กล่าวมาข้างต้น จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่วัยรุ่น ผู้ที่มีอายุน้อย หรือผู้ที่อายุยังไม่ถึงเกณฑ์ตามกฎหมายจำนวนไม่น้อยจะเกิดข้อสงสัยว่าเกี่ยวกับร่างกายและความต้องการของตัวเองว่า ในเมื่อพวกเขามั่นใจและ รู้ความต้องการของตนเองอย่างชัดเจนแล้ว ทำไมถึงยังไม่สามารถเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศได้ตามต้องการในทันที

แต่ในความเป็นจริงแล้ว การผ่าตัดแปลงเพศไม่ได้เป็นเรื่องเล็กๆที่สามารถตัดสินใจได้โดยอาศัยเพียงความมั่นใจหรือการค้นพบตัวตนของตนเองอย่างรวดเร็วเท่านั้น 

ยังมีเรื่องกระบวนการทางการแพทย์ที่มีความซับซ้อนทั้งยังมีปัจจัยอื่นๆ ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และกฎหมาย จึงทำให้ผู้เข้ารับการผ่าตัดจำเป็นต้องผ่านการประเมินในขั้นตอนต่างๆจากทีมสหสาขาวิชาชีพ โดยเฉพาะจิตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต เพื่อยืนยันด้านความพร้อมและความเหมาะสมในการเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศนอกจากนี้ยังมีข้อกำหนดทางกฎหมายและหลักเกณฑ์ต่างๆทางการแพทย์ที่ถูกกำหนดขึ้นเพื่อคุ้มครองสิทธิ ป้องกันการเกิดอันตรายแทรกซ้อน และผลประโยชน์ของผู้เข้ารับการผ่าตัดในระยะยาว

การทำความเข้าใจเกี่ยวกับอายุของผู้ที่สามารถเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศได้ รวมทั้งข้อกำหนดทางกฎหมาย ไปจนถึงขั้นตอนการประเมินความพร้อมต่าง ๆ จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ควรศึกษาอย่างรอบด้าน เพื่อให้การผ่าตัดแปลงเพศเป็นไปอย่างถูกต้อง ไม่ก่อให้เกิดอันตราย และสอดคล้องกับมาตรฐานทางการแพทย์ เพื่อผลลัพธ์ที่ดีทั้งในด้านร่างกาย จิตใจ และคุณภาพชีวิตหลังเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศ

แปลงเพศในประเทศไทยถูกกฎหมายหรือไม่?

การแปลงเพศในประเทศไทยนั้นนับเป็นเรื่อง “ถูกกฎหมาย”และในปัจจุบันนี้ประเทศไทยยังนับเป็นหนึ่งในประเทศที่มีชื่อเสียงด้านการผ่าตัดแปลงเพศมากที่สุดในโลกไม่ว่าจะเป็น ในด้านเทคโนโลยีทางการแพทย์ ประสบการณ์ของศัลยแพทย์  ความปราณีต ละเอียดอ่อน และเข้าใจเพศหญิงอย่างแท้จริง รวมถึงมาตรฐานด้านการผ่าตัดแปลงเพศที่ได้รับการยอมรับเป็นอย่างสูงในระดับสากล

โดยกฎหมายไทยจะไม่ได้มีกฎหมายเฉพาะที่เกี่ยวกับการระบุเรื่องแปลงเพศโดยตรง แต่การผ่าตัดแปลงเพศสามารถทำได้อย่างถูกต้องตามกฎหมายหากกระทำภายใต้หลักเกณฑ์ดังต่อไปนี้

• พระราชบัญญัติวิชาชีพเวชกรรม
• ข้อบังคับแพทยสภา
• แนวทางการรักษาของโรงพยาบาล
• มาตรฐานสากลของ WPATH (World Professional Association for Transgender Health)

จึงทำให้การผ่าตัดแปลงเพศสามารถทำได้ในสถานที่ที่เป็น สถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาตและดำเนินการโดยศัลยแพทย์เท่านั้น

กฎหมายไทยได้กำหนดอายุขั้นต่ำในการแปลงเพศหรือไม่ อายุเท่าไหร่แปลงเพศได้?

ในความเป็นจริง กฎหมายของประเทศไทยไม่ได้มีการกำหนดอายุขั้นต่ำสำหรับการแปลงเพศเอาไว้โดยเฉพาะ

แต่เมื่อพิจารณาตามข้อกฎหมายทางแพ่งและพาณิชย์ของไทยแล้ว มีการระบุไว้ว่าบุคคลที่มีอายุตั้งแต่ 20 ปีบริบูรณ์ขึ้นไป ถือว่าบรรลุนิติภาวะแล้วและ สามารถตัดสินใจทางกฎหมายได้ด้วยตัวเอง

จึงทำให้ในทางปฏิบัติ

• เมื่ออายุ 20 ปีขึ้นไป

จะสามารถตอบรับให้ความยินยอมเข้ารับการผ่าตัดได้ด้วยตนเอง โดยไม่จำเป็นต้องมีหนังสือยินยอมจากผู้ปกครอง

• เมื่ออายุต่ำกว่า 20 ปี

ในกรณีนี้ยังถือเป็นผู้เยาว์ จึงมีความจำเป็นต้องได้รับความยินยอมจากบิดา มารดา หรือผู้ปกครองตามกฎหมาย รวมถึงต้องผ่านการประเมินจากทีมแพทย์ผู้ดูแลในทุกขั้นตอนอย่างเข้มงวดและเคร่งครัดมากยิ่งขึ้น

 

อายุเท่าไหร่แปลงเพศได้

อายุ 18 ปี สามารถแปลงเพศได้หรือไม่?

ในทางกฎหมายแล้ว บุคคลผู้มีอายุ 18 ปีในประเทศไทยนั้นยังนับว่าไม่ถือว่าบรรลุนิติภาวะ เว้นแต่ว่าจะได้รับการสมรสตามกฎหมายเท่านั้น

จึงทำให้หากมีอายุ 18-19 ปี และต้องการเข้ารับการแปลงเพศ จะต้องมี

• หนังสือยินยอมจากบิดา มารดาหรือผู้ปกครอง 
• การประเมินจากจิตแพทย์
• การประเมินความพร้อมทางร่างกาย
• การประเมินความพร้อมด้านอารมณ์และสังคม

ทั้งนี้โรงพยาบาลในการผ่าตัดแปลงเพศแต่ละแห่งอาจมีนโยบายเกี่ยวกับเอกสารในการผ่าตัดแปลงเพศ และกฏระเบียบ ที่แตกต่างกันไป ในโรงพยาบาลบางที่อาจกำหนดให้รอจนอายุ 20 ปีบริบูรณ์ก่อน เพื่อป้องกันอันตราย เพื่อให้เนื้อเยื่อต่างๆเติบโตเต็มที่และเพื่อลดความเสี่ยงด้านกฎหมาย

 

อายุ 17 ปี หรือต่ำกว่านั้นสามารถแปลงเพศได้หรือไม่?

การเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศในผู้ที่มีอายุต่ำกว่า 18 ปีนั้น พบได้น้อยมาก ถึงแม้ว่าจะมีบิดา มารดา หรือผู้ปกครองยินยอมในการแปลงเพศก็ตาม

เนื่องจากทีมแพทย์ผู้ดูการผ่าตัดทุกด้าน จะพิจารณาปัจจัยหลายด้าน เช่น

• การเจริญเติบโตในด้านต่างๆของร่างกาย
• วุฒิภาวะทางอารมณ์ที่อาจจะยังไม่นิ่ง
• ความเข้าใจต่อผลกระทบระยะยาวในการแปลงเพศ
• ความสามารถในการตัดสินใจ
• ความพร้อมด้านจิตใจ

เนื่องจากการแปลงเพศนับป็นการผ่าตัดใหญ่ที่ส่งผลอย่างถาวรต่อร่างกาย จึงต้องเคร่งครัดในการตรวจสอบเป็นพิเศษ

ทำไมต้องมีข้อจำกัดเรื่องอายุ?

ในมุมมองทางการแพทย์ มีเหตุผลสำคัญมากกว่าการจำกัดอายุดังนี้

1. เพื่อให้การตัดสินใจเป็นไปอย่างมีวุฒิภาวะ

• การแปลงเพศเป็นการผ่าตัดใหญ่ที่เปลี่ยนแปลงร่างกายไปเลยแบบถาวร
• การแปลงเพศเมื่อทำแล้วจะไม่สามารถย้อนกลับสู่สภาพเดิมได้ทั้งหมด
• ต้องมั่นใจว่าผู้เข้ารับการผ่าตัดนั้นสามารถเข้าใจในผลลัพธ์ได้อย่างแท้จริง

2. เพื่อให้ร่างกายเจริญเติบโตสมบูรณ์

• วัยรุ่นร่างกายจะยังมีการเปลี่ยนแปลงจากฮอร์โมนตามธรรมชาติอยู่
• รอให้พัฒนาการทางร่างกายมีความสมบูรณ์เต็มที่ จะช่วยให้ผลลัพธ์ด้านการผ่าตัดมีประสิทธิภาพที่ดี

3. ลดความเสี่ยงด้านจิตใจ

• บางรายอาจจะยังอยู่ในช่วงค้นหาตัวตน ยังไม่แน่ใจในเพศสภาพ
• ต้องเข้ารับการประเมินโดยจิตแพทย์ ซึ่งเป็นขั้นตอนที่มีความสำคัญอย่างมาก

 

ต้องพบจิตแพทย์ก่อนแปลงเพศหรือไม่?

ต้องพบจิตแพทย์ก่อนเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศทุกเคสไม่มียกเว้น  การแปลงเพศในประเทศไทยจะต้องมีใบรับรองจากจิตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเพื่อเป็นการยืนยันว่า

• มีภาวะ Gender Dysphoria อยู่จริง
• มีความเข้าใจต่อการรักษาโดยการผ่าตัด
• สามารถตัดสินใจเกี่ยวกับร่างกายได้ด้วยตนเอง
• ไม่มีภาวะทางจิตเวชที่อาจส่งผลต่อการตัดสินใจในภายหลัง

 

ทำไมต้องมีใบรับรองจากจิตแพทย์?

การมีใบรับรองจากจิตแพทย์มีวัตถุประสงค์เพื่อ

• ยืนยันความพร้อมในการเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศ
• ประเมินความเข้าใจต่อผลการรักษาโดยการผ่าตัด
• ลดความเสี่ยงจากการเสียใจภายหลังการผ่าตัด
• เป็นเอกสารที่สามารถคุ้มครองได้ทั้งผู้ป่วยและศัลยแพทย์

ขั้นตอนพบจิตแพทย์จึงเป็นขั้นตอนมาตรฐานที่ใช้กันทั่วทั้งโลก

 

ต้องใช้ฮอร์โมนก่อนแปลงเพศหรือไม่?

แพทย์แนะนำให้ใช้ฮอร์โมนเพศหญิงก่อนเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศจากชายเป็นหญิง เพื่อให้ร่างกายปรับตัวเข้าสู่การเป็นเพศหญิง ทั้งยังช่วยให้คนไข้ผู้เข้ารับบริการได้ทดลองใช้ชีวิตในการเป็นเพศหญิงก่อนเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศอย่างถาวร แต่ทุกกรณีที่อาจมีข้อกำหนดเหมือนกัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับเทคนิคการผ่าตัดและการพิจารณาของแพทย์ผู้ดูแล

 

การใช้ชีวิตในบทบาทเพศหญิงก่อนมีความสำคัญอย่างไร?

วิธีการนี้เป็นแนวทางสากลที่หลายแห่งแนะนำให้ผู้ที่ต้องการเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศใช้ชีวิตในบทบาทเพศหญิงดูก่อนด้วยการเปลี่ยน

• การแต่งกาย
• การใช้สรรพนาม
• การใช้ชีวิตประจำวัน
• การเข้าสังคม

เพื่อเป็นการการันตีความมั่นใจว่าการตัดสินใจเปลี่ยนแปลงในครั้งนี้นั้นเหมาะสมกับการใช้ชีวิตในระยะยาวหรือไม่

หากอายุต่ำกว่า 20 ปี ต้องเตรียมเอกสารอะไรบ้าง?

โดยทั่วควรเตรียมเอกสารดังนี้

• บัตรประชาชน
• ทะเบียนบ้าน
• หนังสือยินยอมจากบิดา มารดา หรือผู้ปกครอง
• ใบรับรองจากจิตแพทย์ที่ผ่านการตรวจมาเรียบร้อยแล้ว 2 ฉบับ
• ประวัติการรักษา
• ผลตรวจสุขภาพ

โดยขึ้นอยู่กับข้อกำหนดของแต่ละโรงพยาบาล หรือสถานพยาบาล

 

ชาวต่างชาติสามารถมาแปลงเพศในประเทศไทยได้หรือไม่?

เนื่องจากประเทศไทยได้รับการยอมรับในการเป็นประเทศที่เป็นศูนย์กลางด้านการแปลงเพศระดับโลกแล้ว จึงทำให้มีผู้สนใจในการเข้ารับการผ่าตัดจากหลากหลายประเทศเป็นจำนวนมากอย่างต่อเนื่อง

โดยชาวต่างชาติสามารถเข้ารับการผ่าตัดในประเทศไทยได้ แต่จำเป็นจะต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขของการผ่าตัดทางการแพทย์แบบเดียวกับคนในประเทศไทย ดังนี้

• เข้ารับการประเมินทางจิตเวช
• เข้ารับการตรวจสุขภาพ
• มีเอกสารเพื่อยืนยันตัวตน
• เข้ารับการประเมินความพร้อมก่อนผ่าตัด

 

แปลงเพศแล้วสามารถเปลี่ยนเพศในบัตรประชาชนได้หรือไม่?

• ในปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีการอนุญาตให้เปลี่ยนเพศสภาพในเอกสารราชการทุกชนิด

 

การแปลงเพศมีผลต่อการสมรสหรือไม่?

• ตามกฎหมายในปัจจุบันแล้ว การสมรสยังคงอ้างอิงข้อมูลเพศตามทะเบียนราษฎร จึงทำให้ถึงแม้จะแปลงเพศแล้วสถานะทางกฎหมายในเรื่องการสมรสยังคงยึดตามเพศสภาพโดยกำเนิดในเอกสารราชการ

 

แนวโน้มกฎหมายเกี่ยวกับสิทธิคนข้ามเพศในประเทศไทย

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ประเทศไทยมีการพัฒนาเรื่องสิทธิความหลากหลายทางเพศอย่างต่อเนื่อง

ทั้งในด้าน

• การต่อต้านการเลือกปฏิบัติ
• ความเท่าเทียมทางเพศ
• การเข้าถึงบริการทางการแพทย์
• การรับรองสิทธิของคนข้ามเพศ

 

สรุป อายุเท่าไหร่ถึงจะแปลงเพศได้?

การเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศในประเทศไทยนั้นยังไม่มีบทบัญญัติตามกฎหมายที่ใช้สำหรับการกำหนดอายุขั้นต่ำไว้โดยตรง  แต่ในทางปฏิบัติแล้ว ผู้ที่มีอายุ 20 ปีบริบูรณ์ขึ้นไปจึงจะสามารถตัดสินใจเข้ารับการผ่าตัดได้ด้วยตนเองได้ เนื่องจากถูกจัดเป็นผู้บรรลุนิติภาวะตามกฎหมายแล้ว

สำหรับผู้ที่อายุต่ำกว่า 20 ปี จะสามารถเข้ารับการผ่าตัดได้ในบางกรณี แต่การผ่าตัดนั้นจะต้องได้รับความยินยอมจากบิดา มารดา หรือผู้ปกครอง รวมถึงผ่านการเข้ารับการประเมินจากจิตแพทย์และทีมแพทย์อย่างละเอียดก่อนเข้ารับการผ่าตัด

ผู้ที่มีความต้องการเข้ารับการแปลงเพศควรศึกษาข้อมูลทั้งด้านการแพทย์ กฎหมาย ผลลัพธ์ระยะยาว และข้อจำกัดทางกฎหมายในประเทศไทยร่วมด้วย